Th07 10, 2026 / Bởi Hoàng Hà / Chuyên mục Kiến thức & Đời sống Ẩm thực & Dinh dưỡng
Tết không chỉ là dịp để trở về. Tết còn là lúc mâm cơm gia đình gọi mời những ký ức ấm áp nhất. Đối với người Việt, ẩm thực ngày Tết vượt xa ý nghĩa của những món ăn thông thường. Đó là linh hồn văn hóa, là sợi dây tâm linh kết nối quá khứ và hiện tại. Mỗi món ăn dâng lên bàn thờ tổ tiên đều gói trọn những ước vọng về một năm mới an khang, thịnh vượng.
Mâm cỗ Tết Việt thực chất là một tác phẩm nghệ thuật tuân thủ nghiêm ngặt triết lý Âm Dương ngũ hành. Người Việt tìm kiếm sự hài hòa giữa đất và trời, giữa con người và tự nhiên ngay trong từng vị giác.
Sự cân bằng này thể hiện rõ nhất qua nghệ thuật kết hợp món ngấy và món giải ngấy:
Dọc theo chiều dài đất nước hình chữ S, mâm cỗ Tết dịch chuyển theo đặc trưng khí hậu và tính cách con người từng vùng. Mỗi nơi một sắc thái, tạo nên bức tranh ẩm thực Tết vô cùng phong phú.
Ẩm thực Tết miền Bắc thiên về sự chuẩn mực, cầu kỳ và khuôn thước. Mâm cỗ cúng truyền thống thường tuân theo quy tắc "bốn bát bốn đĩa" trang trọng. Cỗ Bắc chuộng vị thanh tao, mộc mạc nhưng đòi hỏi sự khéo léo cao trong chế biến.
Khúc ruột miền Trung đón Tết bằng sự chân thành, mộc mạc và chắt chiu. Khí hậu khắc nghiệt vùng duyên hải thúc đẩy người dân sáng tạo nên những món ăn đậm vị, có thể lưu trữ được lâu ngày mà không hỏng.
Trái ngược với sự khuôn thước của miền Bắc, cỗ Tết miền Nam mang hơi thở phóng khoáng của vùng sông nước trù phú. Người Nam không gò bó số lượng bát đĩa. Họ gửi gắm ước vọng xuân mới qua tên gọi và hình dáng món ăn.
Dù mâm cỗ mỗi miền có sự khác biệt, có một điểm chung thiêng liêng xuất hiện trên mọi bàn ăn của người Việt: bát nước mắm truyền thống.
Bát nước mắm luôn được đặt trang trọng ngay chính giữa mâm cỗ. Đó là tâm điểm của vũ trụ nhỏ, nơi mọi đôi đũa đều hướng về trước khi gắp thức ăn. Giọt nước mắm mộc mạc mang sắc vàng hổ phách đại diện cho sự sung túc, vẹn tròn.
Việc cả gia đình cùng chấm chung một bát nước mắm là minh chứng cho tinh thần đoàn kết, tính cộng đồng sâu sắc của người Việt. Nó giống như sợi dây lạt mềm, lặng lẽ nhưng bền bỉ buộc chặt tình cảm của các thành viên sau một năm bôn ba ngược xuôi.
Ẩm thực Tết Việt Nam không đơn thuần là việc thưởng thức những món ăn ngon. Đó là một nghi thức văn hóa linh thiêng, nơi lòng biết ơn, tình yêu thương và ước vọng hòa quyện làm một. Giữ gìn những nét độc đáo trong mâm cỗ Tết chính là giữ gìn cội nguồn, bản sắc và linh hồn của dân tộc Việt Nam qua bao thế hệ.
